
Kökdən çıxmış gitarada ən dəqiq çalınan akkord da yanlış səslənir və başlayan şagird səhvi özündə axtarır. Halbuki problem çox vaxt barmaqlarda yox, simlərin kökündədir. Bu yazıda standart kökün nə olduğunu, gitaranı tuner tətbiqi ilə və qulaqla addım-addım necə köklədiyini, kökün niyə tez qaçdığını və hansı səhvlərdən qaçmaq lazım olduğunu izah edirəm.
Standart kök nədir?
Altı simli gitaranın standart kökü, ən qalın (6-cı) simdən ən nazik (1-ci) simə doğru, Mi–Lya–Re–Sol–Si–Mi sırasıdır. Beynəlxalq hərflərlə bu E–A–D–G–B–E yazılır. Klassik, akustik və elektro gitaranın hamısı eyni standart kökdən istifadə edir.
Gitaradakı sim nömrələri nazikdən qalına doğru sayılır: ən nazik sim 1-ci, ən qalın sim 6-cı simdir. Gitaranı əlinizə alanda ən yuxarıda, sizə ən yaxın olan sim 6-cı simdir.
| Sim | Not | Hərflə | Təxmini tezlik |
|---|---|---|---|
| 6-cı (ən qalın) | Mi | E | 82,41 Hz |
| 5-ci | Lya | A | 110,00 Hz |
| 4-cü | Re | D | 146,83 Hz |
| 3-cü | Sol | G | 196,00 Hz |
| 2-ci | Si | B | 246,94 Hz |
| 1-ci (ən nazik) | Mi | E | 329,63 Hz |
Tezliklər Lya notunun 440 Hz qəbul edildiyi ümumi standarta görə verilib. Tuner tətbiqləri adətən bu standartla işləyir, ona görə hər simin tezliyini əzbərləmək lazım deyil: tətbiq çaldığın simin notunu və hədəfdən nə qədər uzaq olduğunu özü göstərir.
Gitaranı necə kökləmək olar: üç üsul
1. Telefonda tuner tətbiqi
Başlayanlar üçün ən rahat üsul budur. Tətbiqi açırsan, simi açıq çalırsan və ekran həmin simin hansı notda olduğunu, hədəfdən aşağı və ya yuxarı olduğunu göstərir. Pulsuz tuner tətbiqləri bu iş üçün kifayətdir.
Otaq səs-küylüdürsə, tətbiq mikrofonla işlədiyi üçün səhv oxuya bilər. Sakit yer seçmək nəticəni xeyli yaxşılaşdırır.
2. Klip tuner
Gitaranın başlıq hissəsinə (kökləmə açarlarının olduğu yer) qoşulan kiçik cihazdır. Havadakı səsi yox, simin titrəməsini oxuyur, ona görə kənar səslər nəticəyə az təsir edir. Qruplu məşqdə və ya səs-küylü yerdə rahatdır.
3. Qulaqla: 5-ci pərdə üsulu
Bu üsulda bir simi başqa simlə müqayisə edərək kökləyirsən. Əvvəlcə ən azı bir simi tunerlə dəqiq köklə (adətən 6-cı Mi simini), sonra qalanlarını ona görə düzəlt. Üsul qulağı da məşq etdirir.
- 6-cı simi 5-ci pərdədə bas və çal: bu səs açıq 5-ci simlə (Lya) eyni olmalıdır.
- 5-ci simi 5-ci pərdədə bas və çal: bu səs açıq 4-cü simlə (Re) eyni olmalıdır.
- 4-cü simi 5-ci pərdədə bas və çal: bu səs açıq 3-cü simlə (Sol) eyni olmalıdır.
- 3-cü simi bu dəfə 4-cü pərdədə bas və çal: bu səs açıq 2-ci simlə (Si) eyni olmalıdır.
- 2-ci simi 5-ci pərdədə bas və çal: bu səs açıq 1-ci simlə (Mi) eyni olmalıdır.
Diqqət et: üçüncü simdə pərdə 5 yox, 4-dür. Bu, ən çox unudulan istisnadır. Üsulun bir zəifliyi də odur ki, ilk sim yanlış köklənibsə, qalanlar da onunla birlikdə sürüşür. Ona görə başlanğıcda tuner daha etibarlıdır, 5-ci pərdə üsulu isə yoxlama və qulaq üçün yaxşıdır.
Tunerlə addım-addım kökləmə
Aşağıdakı altı addımı ardıcıllıqla izlə. Şəkillər hərəkətlidir: kökləmə açarının fırlanmasını və tuner iynəsinin hədəfə necə yaxınlaşdığını göstərir. Sim nömrələri açarların üzərində yazılıb: 6-cı ən qalın, 1-ci ən nazik simdir.
Addım 1: hazırlıq
Tuneri aç və sakit yer seç. Gitaranı rahat tut, qolu sol əlinlə sabit saxla. Kökləmə açarları gitaranın başlığındadır (qolun ən yuxarı ucu).
Addım 2: 6-cı sim (Mi)
6-cı simdən başla. Simi açıq çal, yəni heç bir pərdə basma, və tunerin göstərdiyi notu oxu. Hədəf Mi-dir. İynə ortadan solda olarsa, sim hədəfdən aşağıdadır.
Addım 3: kökləmə açarını yavaş çevir
Kökləmə açarını çox yavaş çevir. Sim dartıldıqca səs yüksəlir, boşaldıqda düşür. Böyük hərəkət etmə, kiçik dönüşlərlə get və hər dönüşdən sonra simi yenidən çal.
Addım 4: sim hədəfdən yuxarıdadırsa
Əgər sim hədəfdən yuxarıdadırsa, əvvəlcə hədəfdən bir qədər aşağı sal, sonra yavaşca yuxarı qaldıraraq hədəfə çat. Simlər bu istiqamətdə daha sabit qalır.
Addım 5: qalan simlər
Sonrakı simlərə keç: Lya (5-ci), Re (4-cü), Sol (3-cü), Si (2-ci), Mi (1-ci). Hər sim üçün eyni qaydanı təkrarla.
Addım 6: ikinci dövrə
Bütün simləri bitirəndən sonra ikinci dövrəyə çıx və hamısını yenidən yoxla. Bir simi dartanda qolun gərginliyi dəyişir və yanındakı sim bir qədər sürüşə bilər.
Kökləyəndən sonra bir-iki sadə akkord çal. Akkord təmiz səslənirsə, kök yaxşıdır. Hələ də fals eşidirsənsə, simləri yenidən yoxla.
Gitaranın kökü niyə tez qaçır?
Başlayanların ən çox soruşduğu suallardan biri budur: dünən köklədim, bu gün yenə qaçıb. Çox vaxt səbəb gitaranın qüsuru yox, normal fiziki prosesdir.
- Yeni simlər ilk günlərdə dartılır və tez-tez kökdən çıxır. Bu normaldır, bir neçə gündən sonra sabitləşir.
- Otaqda temperatur və rütubət dəyişdikdə taxta və simlər bir qədər dəyişir, kök də onunla birlikdə.
- Kökləmə açarları boşdursa, sim özü yerində qalmır. Açarlar fırlanırkən bərk və ya boş hiss olunursa, ustaya göstərmək lazımdır.
- Çox güclü çalmaq və ya simi çəkmək də kökü pozur.
- Köhnə simlər kök saxlamır. Simlər paslanıbsa və ya səsi donuqlaşıbsa, dəyişmək vaxtıdır.
Ən sadə vərdiş: hər məşqdən əvvəl gitaranı yoxla. Bu cəmi bir-iki dəqiqə çəkir. Məşq vaxtını necə qurmaq barədə evdə gündə 20 dəqiqə yazısında yazmışam: kökləməni isinmənin əvvəlinə qoymaq yaxşı vərdişdir.
Digər alətlərin kökü
- Klassik, akustik və elektro gitara: Mi–Lya–Re–Sol–Si–Mi (E–A–D–G–B–E).
- Bas gitara (dörd simli): Mi–Lya–Re–Sol (E–A–D–G). Adlar gitaranın dörd qalın simi ilə eynidir, səs isə bir oktava aşağıdır. Ətraflı: bas gitara.
- Ukulele: Sol–Do–Mi–Lya (G–C–E–A). Ətraflı: ukulele.
Bəzi mahnılar alternativ kökdən istifadə edir. Ən məşhurlarından biri Drop D-dir: yalnız 6-cı sim Mi-dən Re-yə, yəni bir tam ton aşağı salınır. Başlayanlar üçün standart kökdə qalmaq daha düzgündür, alternativ kökə sonradan keçmək olar.
Ən çox edilən kökləmə səhvləri
- Yalnız bir-iki simi köklədib dayanmaq. Hər altı simi yoxlamaq lazımdır.
- Açarı birdən çox çevirmək. Kiçik dönüşlər daha dəqiq və daha təhlükəsizdir.
- Sim hədəfdən yuxarı qalanda onu belə saxlamaq. Daha aşağı salıb yuxarıdan hədəfə çatmaq daha sabit nəticə verir.
- Səs-küylü yerdə tətbiqlə kökləmək. Mikrofon səhv oxuya bilər.
- Köhnə simləri kökləməyə çalışmaq. Əgər sim kök saxlamırsa, dəyişmək daha məntiqlidir.
Sonrakı addım
Gitaranı özün köklədiyin an, öyrənmənin ilk real bacarığına çatmısan. Növbəti addım ilk akkordlardır: hər başlayanın bilməli olduğu 8 akkord yazısı bunun üçün yaxşı başlanğıcdır. Gitara seçməmisənsə, ilk gitaranı necə seçməli yazısına bax.
Kökləməni və ilk addımları müəllimlə birlikdə etmək istəyirsənsə, fərdi gitara dərsləri və sıfırdan gitara dərsləri səhifələrində format və proqram haqqında məlumat var.
Tez-tez verilən suallar
Gitaranın standart kökü nədir?
Altı simli gitaranın standart kökü, 6-cı simdən 1-ci simə doğru, Mi–Lya–Re–Sol–Si–Mi (E–A–D–G–B–E) sırasıdır.
Gitaranı hər dəfə çalmazdan əvvəl kökləmək lazımdırmı?
Tövsiyə olunur. Yoxlama bir-iki dəqiqə çəkir və qulağın düzgün səsə alışmasına kömək edir. Yeni simlər qoyulubsa, ilk günlərdə daha tez-tez yoxlamaq lazım ola bilər.
Telefon tətbiqi gitara kökləmək üçün kifayətdirmi?
Başlanğıc üçün bəli. Sakit yerdə pulsuz tuner tətbiqi yaxşı nəticə verir. Səs-küylü mühitdə klip tuner daha etibarlıdır.
Gitaranın kökü niyə tez qaçır?
Ən çox yeni simlərin dartılması, temperatur və rütubət dəyişikliyi, boş kökləmə açarları və köhnə simlər səbəb olur. Yeni simlərdə bu, ilk günlərdə normaldır.
Kökləmişəm, amma akkordlar yenə fals səslənir. Niyə?
Kök düzgün olsa belə, çox güclü basqı, köhnəlmiş simlər və ya alətin qurğusu fals səsə səbəb ola bilər. Əvvəlcə bütün simləri ikinci dəfə yoxla, problem qalırsa, gitaranı müəllimə və ya ustaya göstər.
Bas gitara və ukulele necə köklənir?
Dörd simli bas gitara Mi–Lya–Re–Sol (E–A–D–G), ukulele isə Sol–Do–Mi–Lya (G–C–E–A) kökündədir.


